ANADÜNYASİYASET

Nazilerin desteklediği Azerbaycan’ın kahramanı Mehmet Emin Resulzade

Mehmet Emin Resulzade Azerbaycan’da milliyetçilik atası olarak algılanır. Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kurucusu da olan Resulzade, Müsavat ve Halk Cephesi gibi Azerbaycan’ın muhalif partileri tarafından da ideolog olarak kabul edilir. Buna rağmen Azerbaycanlılar, bu şahsın biyografisinin bazı kısımlarını görmezden gelmeye veya inkar etmeye çalışıyorlar. Özellikle İkinci Dünya Savaş yıllarında Resulzade’nin, Nazi Almanyası ile gerçekleştirdiği yakın işbirliği söz konusudur.

Mehmet Emin Resulzade 27 Mayıs 1918 tarihinden itibaren Azerbaycan’ın Milli Şurası Başkanı olup 28 Mayıs 1918 tarihinde Azerbaycan’ın bağımsızlığını ilan etti. Aynı yılın 19 Kasımı’nda Resulzade’nin başkanlığında alınan bir karar uyarınca Azerbaycan Meclisi kuruldu. Resulzade 1913 tarihinden beri Azerbaycan’ın Müsavat Partisi’ni yönetti. «Bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz!» (“Bir kere yükselen bayrak bir daha inmez!”) deyimi de ona aittir.

1920 tarihinde Azerbaycan’ın Sovyetleştirilmesindan sonra ortada görünmeyen Resulzade, Rusya’ya (onun, Stalin ile sıkı bağları vardı), ondan sonra da Avrupa’ya taşındı. Resulzade 1922 yılında Türkiye’de Müsavat Partisi’nin bürosunu da kurdu. Ancak Mustafa Kemal (Atatürk), 1931 tarihinde onu Türkiye’den kovdu. Önce Polonya’ya giden Resulzade daha sonra Romanya’ya yerleşti.

1942 yılının Mayıs ayında Resulzade, Almanlar tarafından Berlin’de yapılan Göçmenler Kongresi’ne katılmaya davet edildi. Bazı arşiv belgelerinde yer alan bilgilere göre bağlarını kullanan Resulzade, Kızıl Ordu’nun arkasına Alman istihbaratı tarafından gönderilen sabotajcıların taşınması işinde de katkıda bulundu.

Resulzade’nin girişimiyle 28 Mayıs 1943 tarihinde Berlin’de bulunan Kaisherhof otelinde Azerbaycan’ın Bağımsızlığı’nın 25’inci yılına adanan bir ziyafet düzenledi. Bu etkinliğe Alman üst düzey görevlileri de katıldı. Bu ziyafet Resulzade’nin, Alman yöneticileriyle sıcak ve yakın temasları olduğunu ıspatlıyor.

İkinci Dünya Savaşı yıllarında Nazilerle aktif işbirliği geliştiren Resulzade, aynı zamanda Azerbaycan’ın bağımsızlığını iade etme yollarını da arıyordu. Ancak Naziler ona bağımsız bir Azerbaycan’ın kuruluşunun, Almanya’nın hedefleri arasında olmadığını ima ediyordu.

Resulzade 1943 yılının Ağustos ayında Berlin’den çekilerek Romanya, sonrasında da Türkiye’ye taşındı. 1955 yılında vefat eden Resulzade Ankara’nın ‘Cebeci Arası’ mezarlığına gömülmüştür.

Azerbaycan devleti, Resulzade’nin kahramanlaştırılması konusunda aktif bir rol oynadı. 29 Aralık 1993 tarihinde Heydar Aliyev’in imzaladığı talimat uyarınca Resulzade’nin 110’uncu yıldönümü kutlandı. Bakü’de Resulzade ismini taşıyan bir sokak ve semt bulunur. Azerbaycan’ın birkaç kentinde de onun heykelleri yerleştirilmiştir.

Bu bağlamda Azerbaycan tarafından Ermenistan’a yöneltilen ‘faşistleri kahramanlaştırma’ (örneğin Garegin Nıjdeh gibi kahramanlarımızı) suçlaması saçmadan başka bir şey değildir. Azerbaycan propagandası, Resulzade’nin Nazi Almanyası yöneticileriyle temaslarını görmezden gelmeye ve unutturmaya çalışıyor.

Daha fazlasını göster
Back to top button
Close