ANASİYASET

Woodrow Wilson’ın tahkim kararı yürürlüktedir

Woodrow Wilson’ın tahkim kararı yürürlüktedir. Sevr Antlaşması’nın 100. Yılı doldu

Birinci Dünya Savaşı’nın sona ermesinden iki yıl sonra, Osmanlı hükümeti ve Ermenistan’ın da dâhil olduğu galip devletler arasında 10 Ağustos 1920’de, Paris’in banliyösü Sevr’de, Ermenistan Cumhuriyeti topraklarının 160.000 kilometre kare olacağı bir barış anlaşması imzalandı.

Ermenistan Ulusal Bilimler Akademisi Tarih Enstitüsü müdürü Aşot Melkonyan, “Armenpress” ile yaptığı görüşmede, anlaşmanın 100 yıl sonra bile yürürlükte kaldığını ve uygulamaya tabi olduğunu belirtti.

“Anlaşma, Ermeni heyeti başkanı Avetis Aharonyan tarafından, özel bir altın kalemle imzalandı.

Savaşı kazanan İtilaf devletlerinin, Ermeni halkının birkaç yıl önce Soykırım ve tehcirin gerçekleştiği anavatanları üzerindeki haklarını tanımaları, İtilaf devletlerinin müttefiki olarak Ermenistan Cumhuriyeti’nin bölgedeki geniş ve güçlü ülkelerden biri olup, 160 bin metrekare alana sahip olması gerektiğini kaydetmeleri önemliydi.

Melkonyan, “Belgeyi yaklaşık iki düzine ülke imzaladı ve sömürge sisteminin çöküşünden sonra, Sevr Antlaşması’na taraf olan düzinelerce yeni ülke ortaya çıktı ve bu da Ermeni halkının Batı Ermenistan üzerindeki haklarını kanıtlamaktadır”,- dedi.

Sevr Antlaşması’nın Ermenistan da dâhil olmak üzere imzacı ülkeler tarafından onaylanmadığını, yani gücünü kaybettiği şeklindeki görüşün gerçeğe uygun olmadığını kaydetti.

“Sevr Antlaşması, Eylül 1920’de Türk-Ermeni savaşı başladığı ve 3 Aralık’taki Aleksandropol Antlaşması’yla Ermenistan için acı bir yenilgiyle sonuçlanması nedeniyle, Ermenistan Cumhuriyeti de dâhil olmak üzere imzacı ülkeler tarafından onaylanmadı.

Bu açıdan bazı tarihçiler onun yasal bir gücü olmadığını öne sürüyorlar ama sorun burada farklıdır.

Antlaşmanın 6. bölümünün 88-93. maddeleri Ermenistan ile ilgilidir.

89. maddeye göre, Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Woodrow Wilson, Trabzon, Erzurum, Bitlis ve Van eyaletlerinin çoğunu içerecek olan Türkiye-Ermenistan sınırını çizecek, yani Ermenistan’ın denize erişimi olacaktı.

Ancak bu antlaşma 1920 yılında maalesef uygulanamadı. Sonbaharda uluslararası durum dramatik bir şekilde değişti, Sovyet Rusya iç savaş’tan çıkmayı başardı, eski müttefikleri olan İtilaf devletlerine karşı düşmanca bir ortam içinde olup, Sevr Antlaşması’na karşı mücadele eden Türkiye ile mecburen uzlaştı ve genel İtilaf karşıtı cephe temelinde Sovyet-Kemalist yakınlaşma doğdu”,- diye belirtmektedir Tarih Enstitüsü müdürü.

Kemalist Türkiye’nin Rusya ile yakınlaşması, 1920’de Eylül ayı başlarındaki Doğu Müslüman Halkları Meclisi’nden sonra. Rusya, Türkiye’nin Ermenistan Cumhuriyeti’ne saldırması ve Ermenistan’ı Türk birlikleriyle Sovyetleştirmesi konusunda anlaştı, ancak bu da Sevr Barış Antlaşması’nın iptaline yol açmamıştır.

Sevr Antlaşması’nın 89. maddesi tahkim kararıydı.

Onaylanmadan yürürlüğe girmesi gerekirdi.

Türkiye, belgeyi derhal ve kayıtsız şartsız kabul etmek zorundaydı, çünkü tahkim kararı ille de şu veya bu ülke tarafından onaylanması gerekmemektedir.

Sunulduğu andan itibaren, 22 Kasım 1920’den günümüze kadar, uluslararası hukuk açısından yürürlükte olup, Ermenistan-Türkiye sınırı hukuken günümüzdeki Arpaçay-Aras çizgisi olmayıp, gerçekte Trabzon-Erzurum-Bitlis-Van eyaletlerinin büyük bir bölümünü içeren 90 bin metrekarelik Batı Ermenistan sınırıdır, 70 bin metrekarelik Doğu Ermenistan Cumhuriyeti toprakları da dahil”,- dedi Melkonyan.

Aşot Melkonyan’a göre, eski İtilaf ülkelerinin bu belgeyi hâlâ kendi çıkarları için Türk makamlarına karşı kullanmaları da, Sevr Antlaşması’nın geçerliliğini kanıtlamaktadır.

“İtilaf ülkelerinin Türkiye ile kötü ilişkilerin olması durumunda bu belgeyi ara sıra gündeme almaları tesadüf değildir ve mevcut fiili Ermenistan-Türkiye sınırının hukuken geçerli olmayıp, Woodrow Wilson’ın hakem kararının geçerli olduğunu hatırlatmaktadır”,- dedi Aşot Melkonyan.

Sevr Barış Antlaşması’nın, imzalandıktan 100 yıl sonra geçerli olmadığı görüşüne değinen Melkonyan, anlaşmayı imzalayanların hiçbirinin Sevr Antlaşması’nı geçersiz ve hükümsüz ilan etmediği için bunun yanlış bir görüş olduğunu söyledi. “Belgede, tahkim kararının süresiyle ilgili hiçbir şey belirtilmemektedir, hiçbir yeni belge kabul edilmemiş, onaylamamış olan ülkeler de dâhil olmak üzere hiçbir taraf Sevr Antlaşması’nı hükümsüz ilan etmemiştir, dolayısıyla bu antlaşma 100 yıl sonra da günceldir”,- dedi Melkonyan.

Daha fazlasını göster
Back to top button