Eurasianet, Vladimir Putin’in baskı kurma kapasitesinin giderek tükendiğini ve bölgesel nüfuzunun temel dayanaklarının güç kaybetmeye başladığını yazdı.
Yazıya göre, Ukrayna’nın insansız hava araçları yalnızca Rus ordusunu iki ülke arasındaki uzun süren savaşta savunma pozisyonuna çekilmeye zorlamakla kalmadı, aynı zamanda Rusya’nın NATO’ya alternatifi olarak görülen Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü’nün (KGAÖ) istikrarını da sarsma tehdidi oluşturuyor. Aynı zamanda Kremlin’in, Ermenistan’da Putin’in başlıca siyasi rakibi olarak gösterilen Başbakan Nikol Paşinyan’ın yeniden seçilmesini engelleyememesi, Rusya öncülüğündeki ve Avrupa Birliği’ne alternatif olarak değerlendirilen Avrasya Ekonomik Birliği’nin (AEB) zayıflığını daha görünür hale getiriyor.
Haziran ortasında Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, sık sık “Kremlin’in rehinesi” olarak nitelendirilen Belarus’a, Rus silahlı kuvvetlerine verdiği desteği derhal durdurması, aksi halde yoğun İHA saldırılarıyla karşı karşıya kalacağı yönünde ültimatom verdi. Belarus lideri Aleksandr Lukaşenko ise görünüşe göre bu talebi kısmen yerine getirerek Minsk’in savaşa sürüklenmek istemediğini açıkladı. Lukaşenko’nun bu adımları Rusya’da hızla tepki topladı.
Rus baskısını hafifletmek amacıyla Lukaşenko Pekin’e giderek, Belarus’un egemenliği ve toprak bütünlüğü konusunda Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in desteğini aldı. Bu diplomatik hamle, birçok kişi tarafından Rusya’nın uydusu olarak görülen Belarus üzerindeki Kremlin etkisinin ne kadar sınırlı olduğunu ortaya koydu.
Ukrayna’nın Belarus’a yönelik benimsediği stratejinin KGAÖ açısından daha geniş sonuçlar doğurduğu belirtiliyor. NATO’da olduğu gibi KGAÖ tüzüğünde de üye ülkelerden birine yönelik saldırının tüm üyelere yapılmış sayılacağı hükmü bulunuyor. Bu nedenle teorik olarak Ukrayna’nın KGAÖ üyesi Belarus’a yönelik herhangi bir askeri harekâtı, örgütün diğer üyelerinin ortak karşılık vermesini gerektiriyor.
Buna karşın son günlerde KGAÖ üyeleri Kazakistan ve Kırgızistan, Rusya-Ukrayna savaşına dahil olmayı istemediklerini açık şekilde ortaya koydu. Bu durum, örgütün bugün fiiliyattan çok kâğıt üzerinde var olduğu yönündeki değerlendirmeleri güçlendiriyor.
Rusya’daki Nezygar adlı siyasi-askeri Telegram kanalı, “Kazakistan ve Kırgızistan, Ukrayna savaşına sürüklenme ihtimalinden endişe duyuyor. Her iki ülkenin temsilcileri de KGAÖ’nün askeri yardım maddesinin uygulanmasına ilişkin kararın parlamentolar tarafından alınması gerektiğini, ancak böyle bir girişimin milletvekillerinden direnç görebileceğini belirtti.” ifadelerini kullandı.
Nezygar ayrıca Kırgızistan Dışişleri Bakanlığı’ndan ismi açıklanmayan bir yetkilinin şu sözlerini aktardı:
“Ukrayna’nın Belarus’a yönelik saldırganlığının BM ya da BM Güvenlik Konseyi tarafından resmen saldırı olarak tanınması gerekiyor. Böyle bir karar olmadan KGAÖ’nün duruma müdahale etme yetkisi yok.”
Böyle bir kararın alınmasının ise oldukça düşük ihtimal olduğu, çünkü ABD, Birleşik Krallık ve Fransa gibi BM Güvenlik Konseyi daimi üyelerinin bunu veto edebileceği belirtiliyor.
AEB’nin de güven krizine girdiği ifade ediliyor. Birliğin tam üyeleri olan Kazakistan ve Kırgızistan son aylarda birçok kez örgütün verimsiz çalıştığını ve öncelikle Rusya’nın ekonomik çıkarlarına hizmet ettiğini dile getirdi.
AEB’nin gerçek anlamda serbest ticaret sağlayamadığını göstermek amacıyla Kazakistan’ın, yerli üreticileri korumak için diğer AEB üyelerinden yapılanlar da dahil olmak üzere buğday ithalatına altı aylık yasak getirmeyi değerlendirdiği kaydedildi.
Batı’nın siyasi ve ekonomik kurumlarıyla bütünleşmeyi savunan Paşinyan’ın ise Ermenistan resmen AEB üyesi olmaya devam etse de birliğin varlığını genel olarak sorgulamaya hazırlandığı öne sürülüyor.
Rusya’nın, 7 Haziran’daki parlamento seçimlerinde Paşinyan’ın yeniden seçilmesini engellemeye yönelik başarısız girişimi kapsamında kalite standartlarını gerekçe göstererek çeşitli Ermeni gıda ürünlerinin ithalatını yasakladığı hatırlatıldı. Paşinyan’ın bu yasağı, AEB’nin yalnızca kâğıt üzerinde var olduğunun kanıtı olarak kullandığı ifade edildi. Ermeni yetkililere göre ülke ürünleri için yeni pazarlar bulmayı başarıyor ve yeni alıcılardan ürün kalitesine ilişkin herhangi bir şikâyet gelmiyor.
Rus Nezavisimaya Gazeta gazetesinin aktardığına göre Paşinyan, “AEB’nin gerçekten işleyen bir ticaret örgütü olarak var olup olmadığını açıkça ortaya koyması gerekiyor.” dedi.
