Sibil’den Gomidas’ın sesiyle yüzyılı aşan düet: “Arorn Ou Tatrakn”ın hikâyesi

İstanbullu Ermeni sanatçı Sibil, müzik tarihine iz bırakacak nitelikteki yeni projesiyle Gomidas Vartabed’in yüzyılı aşkın süre önce kaydedilmiş sesiyle aynı eserde buluştu. Yapay zekâ teknolojisinin de katkısıyla hayata geçirilen “Arorn Ou Tatrakn” (Çulluk ile Kumru) adlı çalışma, hem Ermeni müzik mirasının korunması hem de gelecek kuşaklara aktarılması açısından dikkat çekiyor. Altı yıllık bir hayalin ürünü olan projeyi, Gomidas’ın sesiyle düet yapmanın kendisinde uyandırdığı duyguları ve yapay zekânın sanattaki yerini Ermeni Haber Ajansı’na anlattı.

– Son klibinizde, Gomidas’ın tarihi ses kaydıyla gerçekleştirdiğiniz düet büyük ilgi gördü. Bu sıra dışı projenin fikri nasıl ortaya çıktı?

Yaklaşık altı yıl önce tesadüfen Gomidas’ın kendi sesinden Arorn Ou Tatrakn eserini dinledim. Şarkıyı duyar duymaz içimden, “Keşke bu eserde Gomidas Vartabed’in sesiyle birlikte söyleyebilseydim,” diye geçirdim. Bu fikrin çıkış noktası tamamen iç sesimdi. O an doğan hayal, yıllar içinde bu projeye dönüştü.

– Gomidas’ın yüz yılı aşkın süre önce kaydedilmiş sesiyle aynı eserde buluşmak sizin için duygusal ve sanatsal açıdan ne ifade etti?

– Benim için hem çok heyecan verici hem de ilk bakışta imkânsız gibi görünen bir deneyimdi. Kayıt sürecinde büyük bir sorumluluk hissettim. Gomidas’ın eşsiz ve paha biçilemez sesine, yorumuna ve mirasına layık olabilmek için günlerce çalıştım. Eser teknik açıdan oldukça zordu. Kendi yorumumu katarken, onun kaydındaki vokal nüansları ve ifade biçimini mümkün olduğunca doğru şekilde yansıtmaya özen gösterdim.

– Bu projede yapay zekâ teknolojisinden de yararlanıldı. Yapay zekânın kültürel mirasın korunması ve sanatta kullanımı hakkında ne düşünüyorsunuz? Sizce gelecekte bu tür çalışmalar daha yaygın hale gelecek mi?

– Yapay zekânın, insan emeğinin ve sanatçının üretiminin önüne geçmediği sürece faydalı bir araç olduğuna inanıyorum. Bu projede de hayatta olmayan bir sanatçıyı görsel olarak canlandırabilmek, yapay zekâ desteği olmadan mümkün değildi. Günümüzde yapay zekâ pek çok alanda hızla yaygınlaşıyor. Gelecekte nasıl bir noktaya ulaşacağını ise zaman gösterecek.

-Bu projenin ardından, Ermeni müzik mirasını farklı teknolojilerle buluşturmayı hedeflediğiniz yeni çalışmalar var mı?

– Bu çalışmam henüz çok yeni yayımlandı. Şu an bütün odağım bu projenin yolculuğunu paylaşmak. Bu nedenle yeni bir proje üzerine düşünmek için henüz fırsatım olmadı. Ancak gelecekte, Ermeni müzik mirasına katkı sağlayacak anlamlı projeler üretmeye her zaman açığım.

Ermeni ulusal müzik okulunun kurucusu sayılan papaz, müzikolog, besteci, aranjör ve koro şefi Gomidas Vartabed’in sesi , ilk kez kaydedilmesinin üzerinden bir asırdan fazla zaman geçtikten sonra yeniden dinleyiciyle buluştu.

Asıl adı Soğomon Kevork Soğomonyan olan Kütahya asıllı Gomidas, Ermeni müziğinin en önemli simgelerinden biri. Çok yönlü bir müzikolog olan Gomidas, ezan dahil, bölgenin farklı dillerinden derlediği ezgileri ve yaptığı besteleri ile binlerce şarkılık bir külliyat oluşturmuş.

İstanbul doğumlu olan Sibil, müziğe Feriköy Surp Vartanants Korosu’nda başladı. 2010 yılında “Sibil” adını taşıyan ve tamamı Ermenice parçalardan oluşan albümü Cenk Taşkan, Mercan Dede ve Göksel Baktagir gibi tanınmış müzisyenlerin desteği ile piyasaya çıktı. Albümde bulunan Namag (Mektup) adlı parça Türkiye’de çekilip yayınlanan ilk Ermenice klip oldu. 2014 yılında ise “Ser” adını taşıyan ikinci albümü müzikseverler ile buluştu.

Sibil, Türkiye ve Ermenistan arasında, müzik aracılığıyla kültürel bir köprü kurmayı amaçlayan “Melodilerin Uyumu” (Melody for Harmony) adlı projesinde Türk ve Ermeni müzisyenleri bir araya getirdi. Proje kapsamında 14 Aralık 2015’te Ermenistan’ın başkenti Erivan’da, 22 Aralık 2015’te ise İstanbul’da iki konser gerçekleştirildi.

Bugüne kadar dünyada çok sayıda ödüle layık görülen Sibil, Moskova Ermeni Müzik Ödülleri’nde (Armenia Music Awards) “Büyüleyici Ses” (Magical Voice) dalında birincilik, Ermenistan Devlet Müzik Ödülleri Töreni’nde “Ermeni Müziğini Diasporada Tanıtma ve Koruma Misyonu” özel ödülünü iki kez aldı.

Kaynak: Ermeni Haber

Yazar: Elen Kokçyan