Vayots Dzor’un Yeğegis bölgesindeki Hors yerleşiminde 25 Temmuz’da ilk kez bir bal festivali düzenlenecek.

Ermenistan Turizm Komitesi, festivalin COP17’ye doğru önemli bir adım olduğunu belirtiyor.

Festival, “İklim Değişikliği Nedeniyle Ermenistan’da Artan İnsan-Yaban Hayatı Çatışmasını Azaltma” programı çerçevesinde gerçekleştiriliyor.

Festival, Birleşik Krallık hükümetinin Darwin Girişimi ve Bears in Mind vakfı aracılığıyla sağladığı destekle finanse ediliyor.

BM’nin “Sürdürülebilir Kalkınma Raporu – 2026″sına göre, Ermenistan Kafkas ülkeleri arasında birinci sırada yer alarak küresel sıralamada 47. sırayı işgal etti.

Onu Azerbaycan (52. sıra) ve Gürcistan (61. sıra) takip ediyor.

BM raporu, Ermenistan’ın eşitsizliği azaltma hedefine ulaşmadaki başarısını takdir ederken, aynı zamanda ülkedeki çevre durumunun kötüleşmesinden duyduğu endişeyi de dile getirdi.

Belgede, başlangıçta 2030 yılına kadar ulaşılması planlanan hedeflerin belirtilen zaman dilimi içinde uygulanamayacağı belirtildi.

Raporda, “Önerilen hedefler çok iddialı ve ulaşılamayacak.

… Ancak, hükümetleri büyük ölçekli ve karmaşık zorluklarla mücadele etmeye teşvik etti ve ilham verdi” denildi.

Rapora göre, son on yılın en önemli dersi, sürdürülebilir kalkınma için barışın gerekli bir koşul olduğudur.

Raporda, “Barış olmadan başka hiçbir dönüşüm mümkün değildir” denildi.

“Savaş, altyapıyı yok eder, nüfusları evlerinden kaçmaya zorlar, kaynakları başka yönlere kaydırır, dönüşümün sağlandığı kurumları zayıflatır ve baltalar.

İşbirliğinin üzerine kurulması gereken siyasi ilişkileri zehirler.

Savaş, sürdürülebilir kalkınma hedeflerinin dayandığı ahlaki temeli aşındırır” ifadelerine yer verildi.

Siyasi analist Boris Navasardyan, Factor TV’de, Rusya’nın Ermeni mallarına uyguladığı kısıtlamalar bağlamında Avrupa Komisyonu’nun Ermeni ürünleri için AB pazarını açma kararını analiz etti ve bunun olası sonuçlarına ve Ermenistan’daki iç siyasi gelişmelere değindi.

Analiste göre, Avrupa Birliği’nin bu adımı sadece ekonomik değil, aynı zamanda siyasi ve ahlaki bir mantıktan da kaynaklanıyor.

AB ile ilişkilerini derinleştirme niyetini açıklayan Ermenistan, Rusya’dan ekonomik baskıyla karşı karşıya kaldı ve AB buna yanıt vermekle yükümlü.

Ermenistan’ın hem hukuk düzeyinde, hem de somut politika düzeyinde Avrupa Birliği ile ilişkilerini derinleştirme arzusunu dile getirmesi nedeniyle, bunun Avrupa Birliği’nin siyasi ve ahlaki bir yükümlülüğü olduğunu kabul etmeliyiz.

Bu karşılıklı çıkar sonucunda Rusya’nın Ermenistan’a ekonomik ve enerji yaptırımları uyguladığını göz önünde bulundurarak, Avrupa Birliği, ahlaki ve siyasi yükümlülükler çerçevesinde, Ermenistan’ı bu zor durumun üstesinden gelmesinde desteklemeye hazır olduğunu ifade ediyor.”

Boris Navasardyan’a göre, Rusya’nın eylemleri sadece Ermenistan’a değil, Rusya’nın kendisine ve Avrasya Ekonomik Birliği de dahil olmak üzere, başlattığı entegrasyon programlarına da zarar veriyor.

“Rusya’nın, Ermenistan’ı önemli bir ortak olarak kaybetme ihtimalinin yanı sıra, diğer ülkeler, Kazakistan ve diğerleri, Rusya’nın ekonomik karşılıklı faydayı bazı siyasi taleplerle değiştirdiğine ikna oldukları için Avrasya Ekonomik Birliği’nin dağılması riski de oluşuyor ve bence Belarus Cumhurbaşkanı dışında kimse bunu beğenmiyor.”

Analist, Kazakistan’ın Ermenistan’ın AB destekli “Orta Koridor” ve “Küresel Geçit” programlarına dahil olmasıyla çok ilgilendiğini ve bunun Ermenistan’ın Kazakistan için önemini artırdığını belirtti.

Rusya’nın yaptırım politikasını sürdürme konusunda hâlâ planları olduğuna inanıyor.

“Rusya’nın fikirleri çerçevesinde Ermenistan’da siyasi istikrarsızlaştırma süreci devam ettiği için, her şey Ermenistan’da yoluna girene kadar bu yaptırım politikasını birkaç ay daha sürdürmeye çalışacaklar.”

Navasardyan’a göre, parlamento seçimlerinden sonra Ermenistan’daki siyasi kültürün değişmesi ve çatışmadan yapıcı çalışmaya geçiş yapılması gerekiyor.

Parlamentoda kalıcı bir etik komitesi kurulması fikrine önem verdi.

Bu komite, çalışmaların içeriğini iyileştirmeye katkıda bulunacaktır.

Analist ayrıca, AB-Ermenistan ilişkilerinde sadece kısa vadeli değil, stratejik öneme sahip konulara da odaklanılması gerektiğini vurguladı.

“Bugün bazı kısa vadeli konular hakkında konuşmanın mantıklı olduğunu düşünüyorum, çünkü daha sonraki gelişmeler birçok şeyle bağlantılı.

Burada, pratik önemi açısından Ortaklık Anlaşması’ndan aşağı kalmayacak ve Geliştirilmiş ve Kapsamlı Ortaklık Anlaşması’ndan çok daha yüksek olacak ciddi yükümlülükler içeren bir anlaşmaya ihtiyacımız var.”

Ayrıca, sadece serbest ticaret değil, Rusya yaptırımlarından etkilenen işletmelere doğrudan mali tazminat sağlanması konularının da AB ile görüşülmesi gerektiğini belirtti.

Kaya, Türkiye ile Ermenistan arasında yürütülen normalleşme sürecinin yalnızca diplomatik değil, aynı zamanda bölgesel kalkınma, ekonomik entegrasyon ve toplumsal barış açısından da stratejik önem taşıdığını vurguladı. Sınırların açılması ve ulaşım bağlantılarının yeniden kurulmasının Diyarbakır başta olmak üzere bölge illeri için yeni ticaret ve yatırım fırsatları yaratacağını belirten Kaya, ekonomik ilişkilerin gelişmesinin toplumlar arasındaki güvenin güçlenmesine de katkı sağlayacağını ifade etti.

– Türkiye ile Ermenistan arasında yürütülen normalleşme sürecini iş dünyası açısından nasıl değerlendiriyorsunuz?

– Bugün bölgemizin en büyük sorunlarından biri sınırların, ticaret yollarının ve ekonomik koridorların yeterince kullanılamamasıdır. Oysa Diyarbakır tarih boyunca Kafkasya’yı, Mezopotamya’yı ve Ortadoğu’yu birbirine bağlayan önemli ticaret merkezlerinden biri olmuştur.

Türkiye-Ermenistan sınırının 1993 yılından bu yana kapalı olması yalnızca iki ülkenin değil, bölgenin tamamının ekonomik kaybıdır. Bu nedenle normalleşmeyi sadece diplomatik bir başlık olarak değil, bölgesel kalkınmanın ve toplumsal barışın önemli bir unsuru olarak görüyoruz.

Bizim anlayışımıza göre barış yalnızca silahların susması değildir. Barış aynı zamanda insanların ticaret yapabilmesi, yatırım yapabilmesi, üretebilmesi ve geleceğe güvenle bakabilmesidir.

– Kars’ta düzenlenen Türkiye-Ermenistan İş İnsanları Toplantısı’nın en önemli çıktıları sizce neler oldu? İş dünyasında somut bir beklenti oluştu mu?

– Bilindiği üzere Türkiye-Ermenistan İş İnsanları Toplantısı, normalleşme sürecinin bir parçası olarak 2 Haziran 2026’da Kars’ta gerçekleştirildi. Kars Ticaret ve Sanayi Odası ev sahipliğinde düzenlenen etkinliğe her iki ülkeden resmi yetkililer, ticaret odası temsilcileri ve çok sayıda iş insanı katıldı. Bu toplantıyı tarihi bir başlangıç olarak görüyoruz. Çünkü yıllardır birbirine kapalı olan iki ekonomik alanın temsilcileri ilk kez bu kadar güçlü bir şekilde bir araya geldi.

Toplantının en önemli çıktısı karşılıklı güvenin yeniden inşa edilmeye başlanmasıdır. Ticaretin gelişmesi için önce insanların birbirini tanıması gerekiyor. İş dünyası tam da bunu yaptı.

Toplantıda lojistikten turizme, tarımdan sanayiye kadar birçok alanda işbirliği imkanları konuşuldu. Özellikle sınır kapılarının açılması, demiryolu bağlantılarının yeniden kurulması ve karşılıklı ticaret heyetlerinin artırılması yönünde güçlü bir irade ortaya çıktı.

İş dünyasında ciddi bir beklenti oluştuğunu görüyoruz. Çünkü bölge iş insanları yıllardır kapalı sınırların yarattığı maliyetlerle mücadele ediyor. Yeni ticaret koridorlarının açılması hem rekabet gücünü artıracak hem de yeni yatırım alanları yaratacaktır.

– Sınırların açılması ve doğrudan ticaretin başlaması halinde Diyarbakır ekonomisi bundan nasıl etkilenebilir?

– Diyarbakır yalnızca Güneydoğu Anadolu’nun değil, Mezopotamya’nın en önemli ekonomik merkezlerinden biridir. Ancak bugün sahip olduğu potansiyelin çok altında bir dış ticaret hacmine sahiptir. Ermenistan sınırının açılması Diyarbakır açısından sadece yeni bir pazar anlamına gelmez. Aynı zamanda Kafkasya’ya, Karadeniz havzasına ve Avrasya coğrafyasına açılan yeni bir ekonomik kapı anlamına gelir. Biz yıllardır Diyarbakır’ın bir üretim ve lojistik merkezi olması gerektiğini savunuyoruz. Açılacak yeni ticaret koridorları bu hedefe ciddi katkı sunacaktır.

Tarım, gıda sanayi, inşaat malzemeleri, tekstil, mermer, makine ve yenilenebilir enerji ekipmanları gibi alanlarda Diyarbakır’ın önemli bir ihracat kapasitesi bulunuyor. Sınırların açılması halinde kent ekonomisinde ciddi bir hareketlilik yaşanacağına inanıyoruz.
 
– Diyarbakırlı iş insanları Ermenistan pazarına hangi sektörlerde açılabilir? Tarım, gıda, turizm veya sanayi alanlarında potansiyel görüyor musunuz?

– Diyarbakır’ın en güçlü olduğu alanların başında tarım ve gıda geliyor. Bölge, Türkiye’nin en önemli tahıl üretim merkezlerinden biri. Aynı zamanda gıda işleme sanayisinde önemli bir kapasiteye sahibiz. Tarımsal ürünler, işlenmiş gıda, bakliyat, un ve makarna sanayi ilk etapta öne çıkabilecek sektörlerdir.

Bunun yanında kimyevi maddeler, demir ve metaller, mermer, doğal taş sektörü, yapı malzemeleri, mobilya, tekstil ve hafif sanayi ürünleri de önemli fırsatlar sunuyor.

Diyarbakır Organize Sanayi Bölgesi’nin son yıllarda ulaştığı üretim kapasitesi dikkate alındığında, Ermenistan pazarının kentimiz için yeni bir ihracat ve yatırım alanı oluşturabileceğini düşünüyoruz.

Ancak bana göre en büyük potansiyel alanlardan biri turizmdir. Burada sadece klasik turizmi değil, kültür, hafıza ve inanç turizmini de konuşmamız gerekiyor. Diyarbakır, Ermeni halkının tarihsel hafızasında önemli bir yere sahip. Kentimizde bulunan Surp Giragos Ermeni Kilisesi bunun en önemli örneklerinden biridir. Ortadoğu’nun en büyük Ermeni kiliselerinden biri olarak kabul edilen Surp Giragos, 16’ncı yüzyılın başlarında inşa edilmiş ve bugün sadece bir ibadet mekânı değil, aynı zamanda ortak tarihimizin önemli bir sembolü haline gelmiştir.

Bugün bile sınırlı imkanlara rağmen dünyanın farklı ülkelerinde yaşayan çok sayıda Ermeni, aile köklerini araştırmak, atalarının yaşadığı coğrafyayı görmek ve kültürel mirasla bağ kurmak için Diyarbakır’ı ziyaret ediyor. Önemli restorasyonlardan sonra özellikle Surp Giragos Kilisesi’nde düzenlenen ayinler ve kültürel etkinlikler vesilesiyle kentimize gelen ziyaretçi sayısında belirgin bir artış gözlemliyoruz.

Türkiye ile Ermenistan arasındaki normalleşme sürecinin ilerlemesi, ulaşım ve sınır geçişlerinin kolaylaşması halinde bu hareketliliğin çok daha güçlü bir şekilde artacağını düşünüyoruz. Bu durum yalnızca turizm gelirlerine katkı sunmayacak; otellerden restoranlara, rehberlik hizmetlerinden yerel esnafa kadar geniş bir ekonomik canlılık yaratacaktır.

Daha da önemlisi, insanların doğup büyüdükleri ya da aile hikâyelerinin başladığı kentlerle yeniden bağ kurmaları, toplumlar arasındaki diyaloğun gelişmesine katkı sunacaktır. Bu nedenle turizmi yalnızca ekonomik bir faaliyet olarak değil, halklar arasında köprü kuran bir alan olarak da değerlendiriyoruz.

– Türkiye ile Ermenistan arasında demiryolu ve kara yolu bağlantılarının yeniden işletilmesi bölge ekonomisine nasıl yansır?

– Bugün küresel ekonomide rekabet gücünü belirleyen en önemli unsur lojistiktir. Bir ürünün maliyetini düşüren şey sadece üretim değildir; o ürünün pazara hangi maliyetle ulaştırıldığıdır. Bu nedenle Kars-Gümri demiryolunun rehabilitasyonu ve faaliyete geçmesi için diplomatik adımların ivedilikle atılması gerekmektedir. Ayrıca kara yolu bağlantılarının da güçlendirilmesi tarihi öneme sahiptir.

Bu sadece Türkiye ile Ermenistan arasındaki ticareti geliştirmeyecek, aynı zamanda Mezopotamya’dan Kafkasya’ya uzanan yeni bir ekonomik koridor oluşturacaktır.

Diyarbakır gibi üretim merkezleri için bu durum ihracat maliyetlerinin düşmesi, yeni pazarların oluşması ve yatırım ortamının güçlenmesi anlamına gelir.

– Sizce ekonomik işbirliği siyasi normalleşmeyi hızlandırabilecek bir unsur olabilir mi?

– Dünya deneyimleri bunu açık biçimde gösteriyor. Ekonomik ilişkiler geliştikçe toplumlar birbirini daha yakından tanıyor, ticaret arttıkça karşılıklı güven ve bağımlılık oluşuyor. Bu da siyasal sorunların çözümü için daha güçlü bir zemin yaratıyor. Ekonomi tek başına barışı inşa etmez ama barışın en güçlü taşıyıcılarından biridir.
 
Biz Diyarbakır’dan baktığımızda kalıcı barışın; demokrasi, hukuk devleti, ekonomik kalkınma ve toplumsal diyalogla mümkün olduğuna inanıyoruz. Bölgesel kalkınmanın önündeki engeller kaldırıldığında bundan yalnızca Türkiye değil, Ermenistan ve tüm Güney Kafkasya ile Mezopotamya coğrafyası kazanacaktır. Nitekim daha önce de ifade ettiğimiz gibi, kalıcı barışın en önemli dayanaklarından biri ekonomik kalkınmadır.

Avrupa Birliği’nin kuruluş felsefesi de bunun en somut örneklerinden biridir. Geçmişte savaşan ülkeler, ekonomik entegrasyonsayesinde ortak bir gelecek inşa etmeyi başardı. Türkiye’nin Avrupa Birliği ile yürüttüğü üyelik perspektifi, Ermenistan’ın Avrupa ile geliştirdiği kurumsal ilişkiler ve reform süreçleri; demokrasi, hukukun üstünlüğü, serbest ticaret ve bölgesel işbirliği gibi ortak değerler etrafında iki ülkenin birbirine daha fazla yaklaşmasını sağlayabilecek önemli fırsatlar sunuyor.

Bu nedenle Türkiye ile Ermenistan arasındaki ekonomik normalleşmeyi yalnızca ticaret hacmini artıracak bir adım olarak görmüyoruz. Aynı zamanda toplumsal normalleşmeyi güçlendirecek, önyargıları azaltacak ve siyasal diyaloğu destekleyecek stratejik bir süreç olarak değerlendiriyoruz. Sınırların açıldığı, ticaretin geliştiği, yatırımcıların, turistlerin ve iş insanlarının serbestçe hareket edebildiği bir ortam, iki ülkenin de refahına katkı sağlayacağı gibi bölgemizin istikrarını da güçlendirecektir.

Kaynak: Ermeni Haber

Koçinyan’a göre, seçim sonuçlarının Anayasa Mahkemesi’nde itiraz edilmesi durumunda iki temel senaryo bulunuyor. İlk senaryoda mahkemenin bazı seçim bölgelerinde yeniden sayım kararı alabileceğini belirten Koçinyan, “Bu durumda yüzde 99,9 ihtimalle Refah Partisi Meclis’e girer çünkü birkaç düzine oy eksikleri var” dedi.

Bu durumun parlamentoda ya iktidar partisi Sivil Sözleşme’nin 3/5 çoğunluğa ulaşması ya da yalnızca basit çoğunluk elde etmesi anlamına geleceğini ifade eden Koçinyan, basit çoğunluğun hükümet, başbakan ve bütçe gibi kararlar için yeterli olduğunu, 3/5 çoğunluğun ise bazı anayasal atamalar ve yasal değişiklikler için gerekli olduğunu söyledi.

Koçinyan ayrıca Rusya’nın seçim sonuçlarından memnun olmadığını ve baskılarını artıracağını savundu. “Rusya için karar verilmiş durumda ve gerilim yoluna gidecekler” diyen analist, Moskova’nın Ermenistan’da iktidar değişimi hedefinin gerçekleşmediğini, ancak siyasi baskı araçlarının kullanılmaya devam edeceğini belirtti.

Rusya’nın ekonomik baskı yöntemlerine başvuracağını söyleyen Koçinyan, Ukrayna, Gürcistan ve Moldova örneklerini hatırlatarak, “İthalat yasakları, gaz ve enerji kaynaklarının siyasi araç olarak kullanılması” gibi yöntemlerin devreye sokulacağını ifade etti.

Seçim sonuçlarına ilişkin sert değerlendirmelerde bulunan Koçinyan, yaklaşık 500 bin kişinin “Ermenistan ile Rusya arasında yapılan tercihte Rusya’yı seçtiğini” öne sürdü.

Ayrıca ülkedeki en büyük sorunun demokratik alternatif eksikliği olduğunu belirten Koçinyan, “İktidara alternatif Rusya yanlısı muhalefettir” ifadelerini kullandı.

Enerji güvenliği konusunda da önerilerde bulunan Koçinyan, Türkiye ile elektrik bağlantılarının kurulması, Gürcistan ile yeni enerji hatlarının inşası, AB ile enerji işbirliğinin geliştirilmesi, İran ile ortaklık ve Orta Asya ile özellikle Türkmenistan üzerinden enerji işbirliği gibi adımların önemine dikkat çekti.

Paşinyan, Bakanlar Kurulu toplantısında yaptığı açıklamada, girişimin Ermenistan’ın potansiyel ihracatının yaklaşık yüzde 80’ini kapsayacağını belirtti.

Başbakana göre, gümrüksüz ihracat rejimi, tarım ürünlerinin yaklaşık yüzde 99’unu, alkollü ve alkolsüz içecek ihracatının ise yaklaşık yüzde 90’ını kapsayacak. Nihai ürün listelerinin ise daha sonra netleştirileceğini söyledi.

Paşinyan, kararın yürürlüğe girebilmesi için AB üyesi ülkeler tarafından onaylanması ve Avrupa Parlamentosu’nun ilgili düzenlemeyi kabul etmesi gerektiğini, bunun da zaman alacağını ifade etti.

“Siyasi düzeyde konu esasen çözüldü. Şimdi özel sektörle çalışarak oluşan fırsatlardan pratikte de tam anlamıyla yararlanabilmemiz gerekiyor” dedi.

Hatırlanacağı üzere, 2 Temmuz’da Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen çalışma ziyareti kapsamında Ermenistan’a gelmiş ve Başbakan Nikol Paşinyan ile görüşmüştü.

RBK’nin haberine göre, AEB ülkelerindeki bankalar, hesaplaşmalarda kullanımı zor ve muhafaza maliyeti yüksek olan fazla miktarda Rus rublesiyle karşı karşıya kaldı. Bunun sonucunda birçok banka, nakit ruble yatırma işlemlerine komisyon ve çeşitli kısıtlamalar getirmeye başladı.

Belarus’ta faaliyet gösteren en az sekiz banka, yerleşik olmayan kişilerin cari hesaplarına nakit ruble yatırmaları için yüzde 2 ila 5 arasında komisyon uygulamaya başladı. Bu bankalar arasında Alfa-Bank, Belarusbank, BelVEB, BNB-Bank, MTBank, Sberbank, Technobank ve Zepter Bank yer alıyor. Söz konusu bankalar, Belarus’taki finans kuruluşlarının üçte birinden fazlasını oluşturuyor.

Kazakistan’da CenterCredit Bank, vezneler, terminaller ve ATM’ler aracılığıyla nakit ruble yatıran yerleşik olmayan müşteriler için yüzde 5 komisyon uygulamaya başladı.

Kırgızistan’daki EcoIslamicBank ise nakit ruble mevduatları ve SWIFT transferleri için yüzde 5 komisyon uygulanacağını duyurdu.

FTL Advisers bankacılık departmanı başkanı Olga Burtseva’nın RBK’ye verdiği bilgiye göre, Ermenistan’daki bazı bankalar ise nakit Rus rublesiyle yapılan işlemleri, hesaplara nakit yatırma işlemleri de dahil olmak üzere tamamen durdurdu.

Burtseva, “Rus rublesiyle yapılan nakitsiz işlemler aynı koşullarla devam ediyor. Bu da sorunun yalnızca nakit rubleyle ilgili olduğunu gösteren temel unsurdur.” ifadelerini kullandı.

Haberde ayrıca Belarus, Kazakistan ve Kırgızistan’daki bankaların hiçbirinin Rus rublesi cinsinden nakitsiz işlemlere yönelik resmi bir kısıtlama açıklamadığı belirtildi.

Yazıya göre, Ukrayna’nın insansız hava araçları yalnızca Rus ordusunu iki ülke arasındaki uzun süren savaşta savunma pozisyonuna çekilmeye zorlamakla kalmadı, aynı zamanda Rusya’nın NATO’ya alternatifi olarak görülen Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü’nün (KGAÖ) istikrarını da sarsma tehdidi oluşturuyor. Aynı zamanda Kremlin’in, Ermenistan’da Putin’in başlıca siyasi rakibi olarak gösterilen Başbakan Nikol Paşinyan’ın yeniden seçilmesini engelleyememesi, Rusya öncülüğündeki ve Avrupa Birliği’ne alternatif olarak değerlendirilen Avrasya Ekonomik Birliği’nin (AEB) zayıflığını daha görünür hale getiriyor.

Haziran ortasında Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, sık sık “Kremlin’in rehinesi” olarak nitelendirilen Belarus’a, Rus silahlı kuvvetlerine verdiği desteği derhal durdurması, aksi halde yoğun İHA saldırılarıyla karşı karşıya kalacağı yönünde ültimatom verdi. Belarus lideri Aleksandr Lukaşenko ise görünüşe göre bu talebi kısmen yerine getirerek Minsk’in savaşa sürüklenmek istemediğini açıkladı. Lukaşenko’nun bu adımları Rusya’da hızla tepki topladı.

Rus baskısını hafifletmek amacıyla Lukaşenko Pekin’e giderek, Belarus’un egemenliği ve toprak bütünlüğü konusunda Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in desteğini aldı. Bu diplomatik hamle, birçok kişi tarafından Rusya’nın uydusu olarak görülen Belarus üzerindeki Kremlin etkisinin ne kadar sınırlı olduğunu ortaya koydu.

Ukrayna’nın Belarus’a yönelik benimsediği stratejinin KGAÖ açısından daha geniş sonuçlar doğurduğu belirtiliyor. NATO’da olduğu gibi KGAÖ tüzüğünde de üye ülkelerden birine yönelik saldırının tüm üyelere yapılmış sayılacağı hükmü bulunuyor. Bu nedenle teorik olarak Ukrayna’nın KGAÖ üyesi Belarus’a yönelik herhangi bir askeri harekâtı, örgütün diğer üyelerinin ortak karşılık vermesini gerektiriyor.

Buna karşın son günlerde KGAÖ üyeleri Kazakistan ve Kırgızistan, Rusya-Ukrayna savaşına dahil olmayı istemediklerini açık şekilde ortaya koydu. Bu durum, örgütün bugün fiiliyattan çok kâğıt üzerinde var olduğu yönündeki değerlendirmeleri güçlendiriyor.

Rusya’daki Nezygar adlı siyasi-askeri Telegram kanalı, “Kazakistan ve Kırgızistan, Ukrayna savaşına sürüklenme ihtimalinden endişe duyuyor. Her iki ülkenin temsilcileri de KGAÖ’nün askeri yardım maddesinin uygulanmasına ilişkin kararın parlamentolar tarafından alınması gerektiğini, ancak böyle bir girişimin milletvekillerinden direnç görebileceğini belirtti.” ifadelerini kullandı.

Nezygar ayrıca Kırgızistan Dışişleri Bakanlığı’ndan ismi açıklanmayan bir yetkilinin şu sözlerini aktardı:

“Ukrayna’nın Belarus’a yönelik saldırganlığının BM ya da BM Güvenlik Konseyi tarafından resmen saldırı olarak tanınması gerekiyor. Böyle bir karar olmadan KGAÖ’nün duruma müdahale etme yetkisi yok.”

Böyle bir kararın alınmasının ise oldukça düşük ihtimal olduğu, çünkü ABD, Birleşik Krallık ve Fransa gibi BM Güvenlik Konseyi daimi üyelerinin bunu veto edebileceği belirtiliyor.

AEB’nin de güven krizine girdiği ifade ediliyor. Birliğin tam üyeleri olan Kazakistan ve Kırgızistan son aylarda birçok kez örgütün verimsiz çalıştığını ve öncelikle Rusya’nın ekonomik çıkarlarına hizmet ettiğini dile getirdi.

AEB’nin gerçek anlamda serbest ticaret sağlayamadığını göstermek amacıyla Kazakistan’ın, yerli üreticileri korumak için diğer AEB üyelerinden yapılanlar da dahil olmak üzere buğday ithalatına altı aylık yasak getirmeyi değerlendirdiği kaydedildi.

Batı’nın siyasi ve ekonomik kurumlarıyla bütünleşmeyi savunan Paşinyan’ın ise Ermenistan resmen AEB üyesi olmaya devam etse de birliğin varlığını genel olarak sorgulamaya hazırlandığı öne sürülüyor.

Rusya’nın, 7 Haziran’daki parlamento seçimlerinde Paşinyan’ın yeniden seçilmesini engellemeye yönelik başarısız girişimi kapsamında kalite standartlarını gerekçe göstererek çeşitli Ermeni gıda ürünlerinin ithalatını yasakladığı hatırlatıldı. Paşinyan’ın bu yasağı, AEB’nin yalnızca kâğıt üzerinde var olduğunun kanıtı olarak kullandığı ifade edildi. Ermeni yetkililere göre ülke ürünleri için yeni pazarlar bulmayı başarıyor ve yeni alıcılardan ürün kalitesine ilişkin herhangi bir şikâyet gelmiyor.

Rus Nezavisimaya Gazeta gazetesinin aktardığına göre Paşinyan, “AEB’nin gerçekten işleyen bir ticaret örgütü olarak var olup olmadığını açıkça ortaya koyması gerekiyor.” dedi.

“Yaklaşımımızı gözden geçirmemiz mümkün değil. Öte yandan, daha önce açıkladığımız tutumu da değiştirmeyi düşünmüyoruz.

Gümri-Akhurik ve Yerask kesimlerinde demiryolunun yeniden inşasına yönelik süreci başlattık ve bu çalışmaları gerçekleştireceğiz. Diğer hatlarla ilgili ise çalışmalarımızı, Rus ortaklarımız da dahil olmak üzere, sürdüreceğiz. Tutumumuz değişmedi ve objektif nedenlerle değişmeyecek. Çünkü uluslararası demiryolu hatlarının, bizim attığımız adımlar sonucunda Ermenistan’a gelip yine Ermenistan’ı by-pass etmesini seyirci gibi izleyemeyiz. Böyle bir şey olamaz.”

Ermenistan’ın demiryolunun yönetimini onarım amacıyla devralıp devralmayacağı sorusuna ise Paşinyan şu yanıtı verdi:

“Öncelikle şunu tespit edelim: Bu bizim demiryolumuzdur. Ermenistan Cumhuriyeti’nin mülkiyetidir ve kendi mülkiyetimizi biz yönetmeliyiz. Ayrıntıları şu an paylaşamam; çünkü hukuki danışmalar ve çalışma görüşmeleri sonucunda bu konuların netleştirilmesi gerekiyor. Ancak şunu kesin olarak söyleyebilirim ki, bütün süreçlerde Güney Kafkasya Demiryolları da yer alıyor ve yaşanan gelişmelerden haberdardır.

Kesin olarak ifade edebilirim ki, demiryolları Ermenistan Cumhuriyeti’nin mülkiyetidir ve Ermenistan Cumhuriyeti’nin çıkarlarına hizmet etmelidir. Başka türlü olamaz. Hepimiz bu temel ilkeyi esas almalıyız.”

Paşinyan bu ihtimali net bir dille reddederek şunları söyledi: “Bunu açık ve net şekilde söylüyorum: hayır, böyle bir şeyi dışlıyorum.

Bu mümkün değildir, özellikle de şu anda Ermenistan halkının hükümetin yürüttüğü politikalara, özellikle de dengeli ve dengeleyici dış politikaya açık destek verdiği bir durumda.

Öte yandan, daha önce de açıkladığımız gibi, Ermenistan ile Rusya Federasyonu arasındaki ilişkilerde kriz yaratma gibi bir hedefimiz hiçbir zaman olmadı, yoktur ve olmayacaktır. Biz ülkemizin çıkarları çerçevesinde hareket ediyoruz ve elbette hiçbir uluslararası ortağın çıkarlarını görmezden gelmiyoruz. Ancak aynı zamanda hiçbir başka ortağın çıkarlarını Ermenistan’ın çıkarlarının üzerine koyamayız. Bu, bence her ülke için mantıklı bir yaklaşımdır.”

Rusya Başbakanı ile yapılan telefon görüşmesine de değinen Paşinyan, görüşmenin kendi girişimiyle gerçekleştiğini belirterek, “Görüşmede ele alınan konular basın açıklamasında yer aldı. Önümüzdeki dönemde daha ayrıntılı görüşmeler yapma konusunda mutabık kaldık,” dedi.