Avrupa Birliği, Ermenistan’a yönelik 2.5 milyar euro tutarında yeni bir yatırım ve mali destek paketi sunmaya hazırlanıyor. Bu Başbakan Nikol Paşinyan, Avrupa Konseyi Başkanı António Costa ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in üçlü görüşmesinden sonra açıklandı. AB yetkilileri, bu yatırımın “Global Gateway” (Küresel Geçit) stratejisi çerçevesinde yapılacağını bildirdi.
“Global Gateway” stratejisi kapsamında Ermenistan’a 2.5 milyar euro tutarında yatırım yapılması planlanıyor. Üçlü zirvenin ardından yapılan açıklamalar, hem Ermeni kamuoyunda hem de uzman çevrelerde geniş yankı uyandırdı. Siyasi analist Hakob Badalyan, bu stratejinin özünde AB ile Orta Asya arasında ticaret yollarını canlandırmayı hedefleyen “Orta Koridor” projesiyle doğrudan bağlantılı olduğunu belirtti.
Badalyan’a göre, AB böyle büyük ölçekli yatırımları hayata geçirmeden önce Ermenistan’ın söz konusu ticaret koridorunun bir parçası olabileceğine ikna olmalıdır. Bu bağlamda, Ermenistan’ın jeopolitik ve ulaşım açısından “Global Gateway” içinde nasıl bir konumda olacağı belirleyici olacak.
“Bu esasen, Orta Asya ile ulaşım bağlantısını öngören Orta Koridor’dur. AB, eğer Ermenistan bu stratejinin içine uyum sağlarsa, ciddi yatırım yapma niyetinde olduğunu gösteriyor. Ancak asıl mesele, bu iletişim yollarının hangi rejimle işleyeceğidir. Burada yalnızca Ermenistan değil, Türkiye ve Azerbaycan’ın tutumları da belirleyici olacak,” dedi Badalyan.
Analist, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in Ermenistan-Türkiye ve Ermenistan-Azerbaycan sınırlarını stratejik geçiş noktaları olarak nitelemesinin ardından Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in tepki gösterdiğini hatırlattı. Aliyev, bu konuların AB’nin müdahale alanı olmadığını savunmuştu. Öte yandan Azerbaycan, AB gözlemcilerinin sınır bölgelerinden çekilmesini de talep etmeye devam ediyor.
“Bu da gösteriyor ki Azerbaycan, özellikle Türkiye’nin onayıyla, kendi pozisyonunun ‘değerini’ artırmaya çalışıyor. Bu koşullarda, Avrupa Birliği’nin Ermenistan’a sunduğu bu tür ‘ödüllerle’, Erivan’ı Ankara ve Bakü’nün pozisyonlarına yaklaştırmak isteyip istemediği sorusu gündeme geliyor,” dedi Badalyan.
Üçlü zirve sonrasında yayımlanan ortak basın açıklamasında, Nisan 2024’te duyurulan 270 milyon euroluk “Direnç ve Büyüme” programının, AB’nin Ermenistan’a verdiği desteği %50 oranında artırdığı da vurgulandı. Bu program kapsamında, 200 milyon euro hibe ve 70 milyon euro finansman ile sosyal-ekonomik reformlar, sektörel iş birliği ve enerji, ulaştırma ile özel sektöre yönelik yatırımlar desteklenmeye devam ediliyor.
Son olarak Badalyan, “Bu mali destekler büyük olasılıkla gerçekleşecektir. AB, bu yardımlarla kendi çıkarlarını ve Ermenistan ile Güney Kafkasya’ya dair vizyonunu güçlendirmeye çalışacaktır. Ancak bu 2.5 milyar euroluk büyük paketin gerçek ‘bedeli’, Ermenistan’ın Orta Koridor’da aktif rol üstlenmesi olacaktır,” ifadelerini kullandı.
Avrupa Komisyonu Başkanı Kaja Kallas, Mart ayında Orta Asya ülkelerinin dışişleri bakanlarıyla yaptığı toplantıda, Avrupa Birliği’nin “Orta Koridor”un inşası için 10 milyar euro yatırım yapacağını açıklamıştı. Siyasi analist Hakob Badalyan’a göre, bu aşamada en önemli mesele, bölgenin başlıca aktörlerinin –özellikle de Türkiye’nin– bu sürece nasıl yaklaşacağıdır.
Ermenistan cephesine gelince, Badalyan’a göre resmi Yerevan’ın hâlâ bölgenin açılımı (blokajların kaldırılması) konusunda net bir çerçeve ortaya koyması gerekiyor:
“Resmi Yerevan, farklı tekliflerin ve tarafların yaklaşımlarının değerlendirildiğini belirtiyor. Bu görüşmelerde, Ermenistan’ın egemenliği ve toprak bütünlüğü gibi unsurlar sorgulanmıyor,” dedi.
Paşinyan’ın Brüksel ziyareti, uluslararası basında da dikkat çekti. Almanya merkezli Deutsche Welle, Paşinyan, António Costa ve Ursula von der Leyen üçlü görüşmesinde güvenlik ve savunma alanındaki iş birliği ile Ermenistan’a yönelik vize serbestisi sürecindeki ilerlemenin kilit konular olduğunu yazdı. Yayın ayrıca, bağımsız medya organlarını güçlendirmek amacıyla Avrupa Birliği’nin Ermenistan’a 1.5 milyon euro tahsis edeceğini duyurdu.
“Görüşmelerde dış bilgi manipülasyonları, müdahaleler ve dezenformasyon gibi tehditler de ele alındı. Bu bağlamda, AB, Ermenistan’daki bağımsız medya kuruluşlarını desteklemek için 1.5 milyon euroluk kaynak sağlayacağını açıkladı. AB liderleri ayrıca Ermenistan’ın bölgesel ve ekonomik yeni AB girişimlerine dahil edilmesi olasılığını da vurguladı,” ifadelerine yer verildi.
Önümüzdeki dönemde Ermenistan iki büyük uluslararası etkinliğe ev sahipliği yapacak: Avrupa Siyasi Topluluğu Zirvesi ile Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi Taraflar Konferansı’nın (COP 17) toplantısı. Bu etkinliklerin Yerevan’a emanet edilmesi, AB’nin Ermenistan’a duyduğu güvenin önemli bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.
