Ermenistan son yıllarda Amerika Birleşik Devletleri ile ilişkilerini geliştirdi. Başlangıçta stratejik ortaklık tüzüğünün imzalanmasının ardından, bugün iş birliğinin çok daha büyük ve benzeri görülmemiş adımlarla derinleştiği görülüyor. ABD açısından Ermenistan ile Azerbaycan arasında tesis edilmekte olan barış da öncelikli konular arasında yer alıyor. “Armenpress”in aktardığına göre bu görüş, siyaset bilimci ve “Ermeni Konseyi” STK Başkanı Areg Koçinyan tarafından, ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance’in Ermenistan ziyareti ile Abu Dabi’de Ermenistan ve Azerbaycan liderleri arasında gerçekleşen görüşmeye ilişkin değerlendirmeleri sırasında dile getirildi.
Koçinyan, “Son yıllarda Ermenistan ile ABD arasında ortaya çıkan tüm meseleler sürekli olarak müzakere ediliyor; bu da Ermeni-Amerikan ilişkilerinin gelişim mantığında en önemli faktördür. Yeni iş birliği alanları ekleniyor; bunlardan biri de en modern silahların tedarikini içeren askeri-teknik iş birliğidir. TRIPP projesi ise ABD’nin desteği ve angajmanının göstergesi, bu önceliğin yeniden teyididir. Başkan Yardımcısı Vance’in ziyaretiyle ilgili Beyaz Saray açıklamaları da bunu doğruluyor” dedi.
Koçinyan ayrıca Ermenistan ile ABD arasında imzalanan iki mutabakat zaptının önemine dikkat çekti. Bunlardan biri enerji güvenliği alanındaki ortaklığa, diğeri ise yapay zekâ ve yarı iletkenler alanında yenilikçi iş birliğine ilişkindir. Ermenistan’da modüler nükleer santral inşasına yönelik ilerlemeyi de olumlu bir gelişme olarak değerlendiren Koçinyan, gerekli mutabakatların sağlandığını ve bilişim teknolojileri alanında büyük ölçekli yatırımların yapılacağını belirtti.
Siyaset bilimci Robert Gevondyan ise Ermenistan için yeni fırsatların oluştuğunu, oysa yıllar önce Ermenistan ile ABD arasında bu ölçekte bir iş birliğinin hayal dahi edilemeyeceğini ifade etti. “ABD bugün dünyadaki en ileri teknolojilere sahiptir; dolayısıyla onunla yapılacak iş birlikleri Ermenistan açısından avantajlıdır. TRIPP projesine gelince, bu girişim Azerbaycan’ın iki bölümünü birbirine bağlama imkânı sunarken, Ermenistan’ın kendisi için kırmızı çizgi olarak belirlediği beş temel ilkeyi korumaktadır. Başkan Yardımcısı Vance’in ziyareti yalnızca sembolik açıdan değil, ikili ilişkilerin gelişim aşaması bakımından da tarihseldi. İş birliğinin bu temposu gerçekten benzeri görülmemiştir” dedi.
Siyaset bilimci Samvel Meliksetyan ise ABD Başkan Yardımcısı’nın Ermenistan ziyaretinin, yeni Amerikan yönetiminin Ermenistan-Azerbaycan ilişkilerinin normalleşme sürecine aktif biçimde dahil olduğunu ve Ermenistan ile ikili ilişkileri geliştirmeye ciddi şekilde ilgi gösterdiğini ortaya koyduğunu belirtti.
Siyaset bilimci Samvel Meliksetyan, “Yarı iletkenler alanında, nükleer ve askeri-teknik iş birliği sektörlerinde mevcut tüm sorunların çözümü amacıyla ABD’nin yeni yönetimi gerçekten irade ortaya koyuyor ve iş birliğinin temposunu hızla artırmaya hazır. Yeni modüler reaktörün inşası ileri teknolojilerin uygulanmasını gerektiriyor; bu sayede söz konusu reaktörler kıyas kabul etmeyecek ölçüde daha güvenli oluyor. Tüm bunlar bize uzun vadeli iş birliği güvenceleri sağlayacak. Ayrıca olası mücbir sebepler durumunda Amerikan nükleer yakıt pazarına erişim imkânı da sunacak” dedi.
Meliksetyan’a göre TRIPP projesi, risk yönetiminin bir bölümünün ABD’ye devredilmesine imkân tanıyor; bu da güvenlik garantileri sağlıyor, yatırımları teşvik ediyor ve bölge ülkeleri arasında ulaşım ile enerji projeleri bağlamında karşılıklı bağlantısallığı güçlendiriyor.
Konuşmacılar ayrıca Abu Dabi’de Ermenistan ve Azerbaycan liderleri arasında gerçekleşen görüşmeye de değindi. Areg Koçinyan, Paşinyan-Aliyev müzakerelerinde gelecekteki iş birliğinin geliştirilmesinin kilit yer tuttuğunu belirtti.
Koçinyan, “Bu; yük taşımacılığına ve enerji alanında ilgili sistemler arasında bağlantı kurulmasına dayalı iş birliğine, ayrıca Ermenistan’a benzin ve dizel yakıt ithaline ilişkindir. Bağlantılar ne kadar çeşitlendirilirse, Ermenistan için o kadar iyi olur. Burada söz konusu olan Azerbaycan’a tam bağımlılık değildir; bu büyük bir hata olurdu. Mesele, bağlantıların çeşitlendirilmesidir. Ermenistan elektrik enerjisi ihraç eden bir ülkedir ve nükleer enerji, Ermenistan-ABD iş birliğinin somutlaştığı alan haline gelmektedir” dile getirdi.
Robert Gevondyan ise Ermenistan’ın Amerikan teknolojilerinin desteği ve bölgesel iş birliği yoluyla enerji alanındaki kapasitesini dönüştürmeye çalıştığını, bunun da gelişim anlamına geldiğini ifade etti. Bu açıdan Abu Dabi’de gerçekleşen Paşinyan-Aliyev görüşmesini oldukça verimli olarak nitelendirdi.
“Bölgesel iş birliği aynı tempoda sürerse, bu nihayetinde Ermenistan’ın enerji alanını çeşitlendirmesine ve ciddi sonuçlar elde etmesine yol açacaktır. TRIPP projesi ise ilk aşamada Azerbaycan, Ermenistan ve ABD’nin aktif katılımıyla uluslararası iş birliğinin en önemli örneklerinden biri haline gelecek; aralarında çatışma yaşamış ülkeler için örnek teşkil edebilecektir. Bu yeni durum başka bölgeler için de model olabilir” diye konuştu Gevondyan.
Meliksetyan da ABD’nin Orta Asya’dan Azerbaycan ve Ermenistan üzerinden çeşitli kaynakların ihracına ilgi duyduğunu belirtti. Bunun, yeni ulaşım hatlarının Azerbaycan ve Ermenistan topraklarından geçecek şekilde inşa edilmesini gerektirdiğini vurguladı.
Meliksetyan, “Bu çerçevede özellikle Ermenistan’ın coğrafi rolü önemli ölçüde değişiyor. Daha önce ulaşım hatları kuzeyden geçerken, bundan böyle Ermenistan ve Azerbaycan üzerinden de geçecek. Bu çok önemli ve pratik bir değişimdir; bize transit ülke olma ve yeni kaynaklardan yararlanma imkânı sunacak, bu da yatırımları beraberinde getirerek uzun vadeli kalkınmayı sağlayacaktır” dedi.
